Welke schrijfstrategieën leiden nu tot goede, effectieve teksten?

plannenIn een van mijn eerste blogs op deze website onderstreepte ik het belang van zorgvuldig plannen voordat men begint met schrijven. Dit advies baseerde ik grotendeels op het onderzoek naar schrijfprocessen dat de laatste jaren is uitgevoerd, en op mijn eigen ervaring en werkwijze.

Schrijfstrategieën
Recente studies, bijvoorbeeld het onderzoek van oud-collega Daphne van Weijen (2008) van de Universiteit Utrecht, laten echter zien dat vooraf plannen wellicht niet voor alle soorten schrijvers de juiste remedie is bij hun schrijfproblemen. In dit onderzoek werden de schrijfprocessen van de proefpersonen (eerstejaars studenten Engels) blootgelegd door hen hardop te laten denken tijdens het schrijven van een opstel in het Nederlands en het Engels, en door hun toetsaanslagen op de computer tijdens het schrijven te registreren. Van Weijen liet zien dat er geen significant verschil was in kwaliteit tussen de teksten die waren geschreven door de groep die vooraf plande bij het schrijven van een opstel, en de studenten die hun woorden meer lieten ‘stromen’ en vrijuit schreven en/of achteraf hun tekst bijschaafden. Verschillende schrijfstrategieën bleken bij deze groep studenten dus tot even goede (of even slechte) teksten te leiden. Hoewel met het onderzoek een helder en compleet beeld kon worden verkregen van de fasen en cognitieve activiteiten die de schrijvers doorliepen tijdens hun schrijfproces in de moedertaal en een tweede taal, konden er naar aanleiding van de uitkomsten dus geen concrete schrijfadviezen worden geformuleerd.

Outline
Een groep die wellicht wel baat kan hebben bij het maken van een tekstplan is die van middelbare scholieren die met schrijfproblemen te kampen hebben. Onderzoek van de Open Universiteit uit 2010 laat zien dat het maken van een zogenaamde outline 4VWO-leerlingen grote ondersteuning kan bieden bij het maken van een gestructureerde tekst. Een outline is te vergelijken met een tekstplan, en bestaat uit een lijstje met geordende tekstideeën dat de schrijver voorafgaand aan het schrijven ontwikkelt en gebruikt als leidraad bij het schrijven. Zo’n outline kan gemaakt worden met de traditionele pen en papier, maar ook met tools die in de huidige standaard tekstverwerkingsprogramma’s zijn geïntegreerd. Het onderzoek van de OU maakt duidelijk dat de inzet van dergelijke tools niet alleen leidt tot een betere tekst, maar ook tot een beter tekstplan; een dergelijke tool kan dus zowel een bijdrage leveren aan het leren schrijven, als aan het leren structureren en plannen.

Algemeen schrijfadvies
Vooralsnog is er dus nog geen eenduidig, algemeen schrijfadvies te geven naar aanleiding van deze onderzoeken. Plannen lijkt 4VWO’ers te helpen bij het ontwikkelen en verbeteren van hun schrijfvaardigheid, maar of dit ook voor andere groepen geldt (bijvoorbeeld voor groepen mensen die in het kader van hun beroep veel moeten schrijven, zoals ambtenaren) is nog niet duidelijk.

Mijn eigen schrijfstrategie
Als tekstschrijver lijk ik het beste uit de voeten te kunnen met een combinatie van de bovenbeschreven strategieën, zie mijn eerdere blogs Plannen, plannen, plannen!, en Verbouwen over dit onderwerp. Voor het genereren van goede ideeën en originele stilistische vondsten is het vrijuit schrijven een beproefd middel. Sterker nog, soms is het zo dat ik alleen schrijvend structuur lijk te kunnen brengen in de (latent) aanwezige verzameling formuleringen en gedachten in mijn hoofd: alleen een beetje achteraf schaven is dan meestal voldoende om er een coherente tekst van te maken. Wanneer echter overleg met opdrachtgevers, interviews met deskundigen en veel externe informatiebronnen de basis vormen voor een tekst dan is het noodzakelijk om eerst een tekstplan te maken om al die stukjes informatie als een puzzel in elkaar te passen.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Geef antwoord op de volgende vraag zodat we zeker weten dat je een persoon bent *